رابطهxad ی بین حقxad الزحمه xadی حسابرسی و پاداش هیئت مدیره

1) مقدمه

رشد و گسترش فعالیتxadهای اقتصادی و توسعهxadی شرکتهای سهامی موجب شده است سهامداران وظیفه اداره و کنترل داراییxadهای خود را (شرکت) به مدیران حرفهxadای واگذار کنند. این مدیران در صورتی تمام تلاش، کوشش، تجربه و تخصص خود را به کار میxadگیرند که بابت تلاشxadهایشان 1 مناسبی دریافت کنند. در دو دههxadی گذشته، تحقیقxadهای فراوانی عوامل تعیین کنندهxadی خطxadمشیهای پاداش مدیران، شیوهxadهای انتخاب حسابرسان و حقxad1xadی خدمات 1 را بررسی کردهxadاند. اما، در مورد ارتباط بین پاداش 1 1 و حقxadالزحمهxadی حسابرس تحقیق های بسیار اندکی انجام شده است.

انگل و دیگران (2010) با بررسی ارتباط بین پاداش کمیتهxadی حسابرسی و حقxadالزحمهxadی حسابرسی مستقل شرکت، اولین گام را در این مورد برداشتند. آنها استدلال کردند میزان پاداش پرداختی به اعضای کمیتهxadی حسابرسی در طول زمان و در شرکتهای مختلف، بر اساس تغییر در تقاضای ذیxadنفعان برای نظارت بیشتر و با کیفیتتر بر فعالیتxadهای گزارشگری مالی شرکت، تغییر خواهد کرد. در این تحقیق سعی شده است که عملکرد مدیران از زاویه دید حسابرسان مدنظر قرار گیرد به نحوی که حق الزحمه حسابرسان به عنوان معیاری از میزان پاداش پرداختی به مدیران مورد توجه قرار گرفته است.

حقxadالزحمهxadی حسابرسی مستقل را میxadتوان به عنوان معیاری از پیچیدگی گزارشگری مالی شرکتها بکار گرفت. در این تحقیق با بررسی تأثیر حق الزحمه حسابرسی بر پاداش هیئت مدیره به دنبال بیان این حقیقت هستیم که سرمایهxadگذاران، سهامداران و سایر افراد ذینفع به دنبال اطلاعات با کیفیت همزمان با ریسک محدودتر میxadباشند و مدیران به عنوان نمایندگان آنها با بهبود برنامهxadها و عملکرد خود و نیز کاهش ریسک عدم اطمینان اطلاعاتی به دنبال دریافت حداکثر پاداش ممکن میxadباشند و حسابرسی به عنوان پل ارتباطی بین این گروهها نقش با اهمیتی را ایفا میxadکند به نحوی که دریافت حق الزحمه حسابرسی بالاتر بیانگر نوعی اطمینان نسبت به عملکرد مدیریت و پاداشxadهای دریافتی توسط مدیر است.

در بخش بعدی، مروری کلی بر حق الزحمه حسابرسی و ارتباط آن با پاداش هیئت مدیره را در طول این سالxadها خواهیم داشت. سپس، عوامل تاثیر گذار بر این روابط و تحقیقات پیشین را عنوان میxadکنیم. در نهایت، با شناسایی فعالیتxadها و فرصتهای مطالعاتی که برای بهبود تواناییxadهای سرمایهxadگذاران، تحلیلxadگران و محققان در شناسایی عوامل موثر بر پاداش هیئت مدیره بکار میxadروند، نتیجهxadگیری خود را به اتمام میxadرسانیم.

2) مبانی نظری تحقیق

از مهمxadترین ویژگیxadهای شرکتهای سهامی، تفکیک مالکیت از مدیریت انهاست. بنابراین بخشی از اطلاعات فقط در انحصار مدیریت بوده و سرمایهxadگذاران و سایر افراد ذینفع، تنها به اطلاعات مالی منتشر شده توسط مدیریت شرکت دسترسی دارند. اهداف حسابداری و گزارشگری مالی عمدتا برخاسته از نیازها و خواستهxadهای اطلاعاتی استفادهxadکنندگان برون سازمانی است. هدف اصلی گزارشگری مالی، بیان وضعیت مالی و عملکرد واحد تجاری برای اشخاص بیرون از واحد تجاری، جهت کمک به آنها در تصمیمxadهای مالی و سرمایهxadگذاری است. ابزار اصلی انتقال اطلاعات به اشخاص مزبور، صورتهای مالی اساسی میباشد (خوشxadطینت و خانی، 1382). ضمناً قابل ذکر است که جدایی مالکیت از مدیریت باعث ایجاد مشکلات نمایندگی شده است، زیرا مدیران با سهامداران و سرمایهxadگذاران خارج از شرکت در تضاد منافع هستند (جنسن و مکxadلینگ، 1976).

از طرفی، یکی دیگر از اهداف صورتهای مالی، انعکاس وظیفهxadی مباشرت مدیریت یا حسابدهی آنها در قبال منابعی میxadباشد که در اختیار آنها قرار گرفته است. استفادهxadکنندگان از صورتهای مالی برای اتخاذ تصمیمxadهای اقتصادی غالبا خواهان ارزیابی وظیفهxadی مباشرت یا حسابدهی مدیریت هستند. این گونه تصمیمxadها شامل مواردی نظیر فروش یا حفظ سرمایهxadگذاری در واحد تجاری و انتخاب مجدد یا جایگزینی مدیران است (پورحیدری و همتی، 1383).

زمانیxad که سهامداران یک شرکت وظیفهxadی تصمیمxadگیری را به مدیریت محول میxadکنند، مدیریت انگیزهxadهایی جهت فعالیتxadهایی دارد که منافع مورد انتظارش را حداکثر کند، حتی اگر این فعالیتxadها در جهت منافع سهامداران نباشد. مدیریت سود زمانی اتفاق xadمیxadافتد که مدیران جهت گمراه کردن بعضی ذینفعان (شامل سهامداران، اعتبار دهندگان، کارکنان، دولت، سرمایهxadگذاران و...)، دربارهxadی عملکرد شرکت یا تحت تأثیر قرار دادن نتایج قراردادهایی که به ارقام حسابداری گزارشxad شده وابسته است، با اعمال قضاوت خود در گزارشگری مالی و ساختار مبادلات، تغییر ایجاد کنند (رائو و داندال، 2008).

در واقع مدیریت سود نوعی اقدام آگاهانه با هدف طبیعی نشان دادن سود شرکت جهت رسیدن به یک سطح مطلوب و مورد نظر میxadباشد. از جمله انگیزهxadهایی که موجب این اقدام میxadشود میxadتوان به تأثیر بر قیمت سهام، افزایش حقوق و مزایای مدیریت و جلوگیری از نقض قراردادهای وام اشاره کرد. اکثر این انگیزxadهxadها به منافع آتی مانند پاداش مربوط میxadشود (داپنیک، 2008).

پیچیدگی شرکت یکی از عوامل افزایش در حقxadالزحمهxadی حسابرسان است. شرکتهایی که دارای عملیات و ساختاری پیچیده هستند، برای ادارهxadی عملیات شرکت دستمزد بیشتری را به مدیران پرداخت می کنند. از سویی، مدیرانی که حاشیه سود بیشتری را برای شرکت ایجاد میxadکنند مستحق دریافت پاداش بیشتری هستند (فاما، 1980). زمانی که عملیات شرکت گسترده و پیچیده باشد، تقاضا برای نظارت بر فرایند گزارشگری مالی افزایش می یابد. شرکتهای با عملیات پیچیده، نیازمند خدمات حسابرسی زیادی هستند. در نتیجه، حقالزحمهxadی بیشتری را نیز به این مؤسسات حسابرسی پرداخت میxadکنند. همچنین، این شرکتها به مدیران غیر موظف نیز برای نظارت بر فرایند حسابرسی نیاز دارند؛ لذا پاداش بیشتری نیز به مدیرانی پرداخت می شود که عضو کمیتهxadی حسابرسی هستند. به بیان دیگر، میxadتوان چنین پیشxadبینی کرد که با افزایش پیچیدگی عملیات شرکت، میزان پاداش مدیران نیز افزایش پیدا خواهد کرد. این افزایش در پاداش ناشی از افزایش حاشیه سود و افزایش در پیچیدگی سیستمxadهای گزارشگری مالی است (ویسوکی، 2010).

با وجود اختلاف نظرxadهایی که در مورد ارتباط بین ریسک و ساختار پاداش هیئت مدیره وجود دارد، اجماع عمومی بر این است در صورت مساوی بودن سایر شرایط، با افزایش ریسک غیر قابل کنترل شرکتxad، میزان پاداش پرداختی به مدیران نیز به خاطر پذیرش سطح بالاxadتری از ریسک، افزایش میxadیابد. در بخش حسابرسی این افزایش در ریسک را میxadتوان با افزایش نرخ حقالزحمه جبران کرد. به این معنی که مؤسسات حسابرسی به منظور تعدیل ریسک، حقxadالزحمهxadی حسابرسی بیشتری را درخواست خواهند کرد (سیمونیک، 1980؛ پالمراس، 1986؛ سیمونیک و استین، 1996). باید توجه داشت میزان پاداش هیئت مدیره میxadتواند تصمیمxadهای سرمایهxadگذاری مدیریت را که بر ریسک نیز تأثیر دارند، تحتالشعاع قرار دهد. با توجه به شکل پاداشی که به مدیریت تعلق میxadگیرد میxadتوان ریسک را محدود کرد (جین، 2002؛ کالس و همکاران، 2006).

هرمالین (2005) معتقد است افزایشxadهای سیستماتیک در پاداش مدیران ارشد ناشی از استحکام حاکمیت شرکتی و راهبری مدیریتی بالاتر نسبت به دورهxadهای مشابه است. زیرا، تقویت نظام حاکمیت شرکتی این احتمال را به وجود میxadآورد که چنانچه عملکرد مدیری ضعیف باشد، از شرکت حذف خواهد شد. با توجه به این دیدگاه، مدیران ریسک گریز برای پوشش این احتمال پاداش بیشتری را درخواست میxadکنند. نمونهxadای از این نوع حاکمیت شرکتی را میxadتوان بهکارگیری حسابرسان متخصص در صنعت و انجام مستمر و به موقع حسابرسی عنوان کرد.

بعضی از مدیران برای کسب پاداش بیشتر و حفظ موقعیت شغلی خود، تصمیمxadهای سرمایهxadگذاری را به نحو بهینه اتخاذ میxadکنند. در برخی مواقع نیز با برقراری ارتباط دوستانه با اعضای هیئت مدیره از جایگاه خود محافظت کرده و پاداش بیشتری را نیز دریافت میxadکنند. این دسته از مدیران برای محافظت از جایگاه خود، از حسابرسانی دعوت به عمل میxadآورند که اظهار نظری مطابق با خواست آنها ارایه دهند. به عبارتی مدیر با بهکارگیری اقلام تعهدی بیشتر سعی در پنهان کردن عملکرد ضعیف خود دارد و سپس با پرداخت حقالزحمهxadی بالاتر به حسابرس (نوعی رشوه) آنها را متقاعد به پذیرفتن این اقلام تعهدی سوال برانگیز میxadنماید (ببچاک و فرید، 2004).

پاداش مدیران تاکید بر پرداختxadهای کوتاه مدت (سالانه) دارد که ممکن است مشکلاتی را برای شرکت ایجاد کند. با تاکید بر نتایج کوتاه مدت تصمیمxadهای سرمایهxadگذاری مدیر نیز بر اساس طرحxadهای سالانه صورت میxadگیرد و ممکن است مدیر سایر طرحxadها را به خاطر بازدهی آنها در بلند مدت رد کند، به عبارتی برای رسیدن به هدف خود سود را دستکاری کند و این عاملی برای افزایش حقالزحمهxadی حسابرس در جهت کاهش انگیزهxadهای دستکاری سود مدیران برای دریافت پاداش بالاتر، میxadباشد. یک دلیل برای فرض رابطه مثبت بین پاداش مدیر و حقالزحمهxadی حسابرس میxadتواند این باشد که حسابرسان مستقل انتظار دارند مدیرانی که درصد بالایی پاداش به صورت سالانه دریافت میxadکنند، انگیزهxadهای بیشتری نیز برای دستکاری سود داشته باشند. با افزایش پیچیدگیها و ریسک شرکت، حسابرسان نیز حقالزحمهxadی بالاتری را درخواست میxadکنند. دلیل دیگر میxadتواند این باشد که هیئت مدیره حسابرسان مستقل با کیفیت کار بالا را برای محدود کردن دستکاری سود توسط مدیر انتخاب میxadکند. بنابراین، افزایش در مدیریت سود که منجر به افزایش پاداش مدیران میxadشود، حقالزحمهxadی بالاتری را نیز برای حسابرسان به دنبال خواهد داشت (ویساکی، 2010).

دیدگاه دیگر این است که اگر توافقxadهای مربوط به پاداش به نحو مناسبی تعیین و تدوین شده باشد، مدیران برای انجام درست وظیفه راهبریشان در شرکت دارای انگیزه میxadشوند و ممکن است نیاز به خدمات حسابرس مستقل برطرف شود. با این توصیف میxadتوان 1ی معکوسی را بین پاداش و حقالزحمه متصور شد. تنوع در طرحxadهای پاداش میxadتواند راهبردی دیگر برای ایجاد انگیزه در مدیران باشد و با کاهش انگیزه مدیر برای دستکاری سود هزینه کمتری صرف حسابرسی خواهد شد (ویساکی، 2010).

در شرکتهایی که مدیران از جایگاه بالاتری برخوردار هستند، توانایی ترغیب هیئت مدیره برای بکارگیری حسابرسان با کیفیت حسابرسی پایینxadتر را دارند و از طرفی، سهامداران این شرکتها نیز مایل به کاهش نظارت خارجی بر تصمیمات اتخاذ شده در درون شرکت میxadباشند. بنابراین، کاهش کیفیت حسابرسی انجام شده توسط حسابرسان یکی از راهxadهای کاهش این نظارت است (خواجوی و زارع، 1390). در شرکتهای ایرانی مدیران مایل به انتخاب حسابرسانی هستند که دیدگاهxadهای هماهنگ با آنها را داشته باشند و با توجه به نبود قوانین محکم حسابرسی، در صورت مخالف بودن دیدگاهxadهای حسابرسان، هیئت مدیره در سالxadهای بعد همکاری خود را با آنها قطع میxadکنند. زیرا، شرکتها برای کنارگذاری حسابرسان نساز به پاسخگویی ندارند.

مدیرانی که متمایل به استفاده از روشهای حسابداری سودافزا هستند به دنبال کسب همکاری حسابرسانی برای تایید روش مذکور میxadباشند (رجبی، 1383).

دیدگاه مقابل بیان میxadکند شرکتهایی که انگیزه بیشتری برای متعهد نشان دادن خود و برائت از هرگونه سو استفاده دارند، معمولاً موسسات حسابرسی بزرگxadتر و مشهورتر را انتخاب میxadکنند (رضازاده و زارعی، 1388).

زمانی که پاداش مدیران بر اساس عملکرد آنها باشد، مدیران تمایل دارند در طرحxadهای سرمایهxadای و بلند مدت سرمایهxadگذاری کنند. زمانی که اهداف مدیریت بلندمدت باشند انگیزه او برای دستکاری سود کاهش یافته و نیاز به خدمات اضافی حسابرسان کاهش میxadیابد. در نهایت اگر به مدیران طرحxadهای پاداشی مثل اختیار خرید سهام اعطا شود میxadتوان انتظار داشت که دستکاری سود و پرداخت اضافی به حسابرسان کاهش میxadیابد (وافیس و ویگلین، 2007).

هنگامی که دریافت پاداش بر مبنای عملکرد حسابداری یا همان سودآوری باشد به احتمال زیاد مدیران سعی در دستکاری اقلام برآوردی و تعهدی برای دستxadیابی به سود بالاتر را دارند زیرا، میxadخواهند ارزش پاداش خود را حداکثر سازند (جیانگ و همکاران، 2009). انتظار میxadرود ارتباط مثبتی بین اقلام تعهدی و حقالزحمهxadی حسابرسی وجود داشته باشد و این ارتباط در سطوح بالای پرداخت پاداش بر مبنای عملکرد حسابداری، معنادارxadتر میxadشود (گال و همکاران، 2003). پاداش انگیزهxadای میxadشود که مدیران، گزارشxadهای مالی را با کیفیت بالاتری ارائه کرده و نیز مؤسسات حسابرسی با کیفیت کار بالا را برای کشف اشتباهات و ضعفxadهای بااهمیت بکار گیرند (هویتاش، 2009).

فرانسیس و کریشنان (1999) بیان میxadکنند حسابرسان چندین راه برای مدیرت ریسک بالقوه ناشی از دستکاری سود دارند که از جمله آنها میxadتوان افزایش تلاش، حقالزحمه و نوع اظهارنظر آنها عنوان کرد.

زمانی که پرداخت پاداش براساس سودآوری باشد علی رغم مزایای بالای آن ممکن است که موجب دستکاری سود شود. با دستکاری سود، حسابرسان با برای کشف موارد دستکاری شده ریسک بالاتری مواجه میxadشوند (هنینگر، 2001؛ پالمروس و شولز، 2004). به دلیل ریسک مدیریت سود و تأثیر آن بر پاداش مدیریت، استانداردهای پذیرفته شده حسابرسی آمریکا بیان میxadکند حسابرسان باید پاداشxadهای مدیران را بررسی کنند. هدف از این شناخت تعیین ریسک اشتباهات بااهمیت است. بنابراین، حسابرس باید تلاش خود را بر مبنای تجزیه و تحلیلش از ماهیت پاداش تعدیل کند (ویتینگتون و پانی، 2004). مدل زیر بیانگر این ارتباط است:

پاداش مدیریت

دستxadکاری سود

حقxadالزحمه حسابرسی

مدیران ممکن است برای دستیابی به داراییxadها و ایجاد ساختار حاکمیتی دارای انگیزهxadهای مالی یا غیر مالی باشند. برخی از مدیران میxadتوانند برای ریاست سازمانهای گسترده درخواست پاداش بیشتری کنند. در جریان ایجاد این ساختار حاکمیتی، پیچیدگی سازمان ممکن است که بیشتر شود. این ساختار بیان میxadکند که پیچیدگی سازمان نتیجهxadی مشکلات نمایندگی مدیریت است که از درون شرکت نشأت میxadگیرد. صرف نظر از جایگاه ایجاد ساختار حاکمیتی، حقالزحمههای حسابرسی نیز به خاطر افزایش پیچیدگیxadهای شرکت افزایش میxadیابد. بنابراین، ساختار حاکمیتی مدیریت باعث ایجاد این ذهنیت میxadشود که پاداش مدیر با حقالزحمهxadی حسابرس مرتبط است (ویسوکی، 2010).

3) پیشینهxadی تحقیق

پاداش ممکن است مدیران را به دستکاری سود تحریک کند. بنابراین امکان دارد، رابطه مثبتی بین افزایش پاداش مدیران و تلاش (حقالزحمه) حسابرسان وجود داشته باشد. هیلی (1985) به این نتیجه رسید پاداش بر مبنای درآمد سالانه مدیران را تحریک به دستکاری سود میxadکند؛ زیرا آنها میxadخواهند ارزش پاداش دریافتی خود را حداکثر سازند.

گاور و همکاران (1995) و هولثاوسن و همکاران (1995) شواهدی یافتند که مدیران در دورهxadای که پاداش بالایی دریافت میxadکنند سود را در جهت کاهش آن دستکاری میxadکنند و از این طریق میxadتوانند برای دورهxadهای بعدی نیز پاداش را حفظ کنند.

گال و همکاران (2003) دریافتند با افزایش پاداش پرداختی به مدیران، انگیزه آنها برای دستکاری اقلام تعهدی و به عبارتی سود بیشتر شده است که حسابرسی با کیفیت بالاتر و در نتیجه حقالزحمهxadی پرداختی بالاتری را ایجاب میکند.

فاتیما (2011) به این نتیجه رسید اقلام تعهدی تنها در صورتی حق الزحمهxadی حسابرسی را افزایش میxadدهند که باعث افزایش سود شرکت شوند.

شرکتهایی که حقxadالزحمهxadی حسابرسی مستقل بیشتری دارند (که نشان از تقاضای بیشتر برای نظارت بر گزارشگری مالی توسط افراد متخصص است)، دستمزد و پاداش بیشتری به کمیتهxadی حسابرسی پرداخت کردهxadاند (انگل و همکاران، 2010).

برگسترسر و فیلیپون (2006) نتیجهxadگیری میxadکنند که استفاده از اقلام تعهدی برای دستکاری سود گزارش xadشده در شرکتهایی که حقوق و مزایای مدیران اجرایی تابعی از ارزش سهام است، بیشتر میxadباشد.

هیلی (1985) به این نتیجه رسید طرحxadهای پاداش بر مبنای عملکرد کوتاه مدت (در فاصله یک ساله) بر تصمیمات سرمایهxadگذاری مدیر تأثیر دارد. به نحوی که مدیران در تلاش برای به دست آوردن حداکثر پاداش در آن سال هستند.

آشباق و همکاران (2003) به این نتیجه رسیدند که به کارگیری حسابرس باکیفیتxadتر هنگامی که سهام شرکت در اختیار سهامداران با درصد مالکیت بالا است، کاهش میxadیابد.

کارپف و همکاران (1996) دریافتند که شرکتهای دارای سهامداران کنترل کننده به منظور پنهان کردن اقدامات فرصت طلبانه خود در جهت دریافت سود و پاداش بالاتر، تمایل بیشتری به موسسهxadهای حسابرسی با کیفیت پایینxadتر دارند.

بدارد و جانسون (2004) به این نتیجه رسیدند با افزایش پاداش پرداختی به مدیران بر مبنای حاشیه سود شرکت، احتمال دستکاری سود افزایش یافته و حسابرسان نیز برای انجام حسابرسی با کیفیت بالا و کشف موارد دستکاری حقالزحمهxadی بالاتری را درخواست میxadکنند.

4) فرضیهxad تحقیق

با توجه به مبانی نظری و پیشینهxadی تحقیق مبنی بر این که با افزایش ریسک غیر قابل کنترل شرکتxad، میزان پاداش پرداختی به مدیران نیز به خاطر پذیرش سطح بالاxadتری از ریسک، افزایش میxadیابد. در بخش حسابرسی این افزایش در ریسک را میxadتوان با افزایش نرخ حقالزحمه جبران کرد. به این معنی که مؤسسات حسابرسی به منظور تعدیل ریسک، حقxadالزحمهxadی حسابرسی بیشتری را درخواست خواهند کرد، فرضیهxad تحقیق به شکل زیر تدوین شده است:

حقxadالزحمهxadی حسابرس با پاداش هیئت مدیره رابطه معنیxadداری دارد.

5) روش تحقیق

این تحقیق با توجه به عدم امکان کنترل کلیه متغیرهای مربوط نمیxadتواند از نوع تحقیقات تجربی محض باشد اما، با توجه به تجزیه و تحلیل اطلاعات گذشته، از نوع تحقیقات شبه تجربی است. همچنین، با توجه به اینکه نتایج بدست آمده از تحقیق به حل یک مشکل یا موضوع خاص میxadپردازد، از لحاظ هدف کاربردی و از لحاظ روش نیز از نوع تجزیه و تحلیل همبستگی- رگرسیونی است.

5-1) جامعه و نمونهxadی آماری

جامعهxadی آماری تحقیق، کلیه شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران و بازه زمانی تحقیق 1384 تا 1388 میباشد. در این تحقیق، برای تعیین نمونهxadی آماری از روش نمونه گیری هدفمند استفاده شد؛ بدین صورت که در هر مرحله، از بین کلیهxadی شرکتهای موجود، شرکتهایی که دارای شرایط زیر نبودهxadاند، حذف شده و شرکتهای باقی مانده برای انجام آزمون انتخاب شدند:

• شرکتها باید در طول دورهxadی مورد بررسی تداوم فعالیت داشته باشند.
• نمونهxadی آماری شامل شرکتهای تولیدی و صنعتی باشد.
• شرکتهایی که سال مالی آنها به انتهای اسفند ماه ختم میxadشود.

در نهایت، نمونهxadای به تعداد 72 شرکت برای انجام آزمون فرضیهxadهای تحقیق انتخاب شدند.

5-2) روش گردآوری دادهxadها

در این تحقیق گردآوری اطلاعات در دو مرحله انجام شده xadاست. در مرحلهxadی اول برای تدوین مبانی نظری تحقیق از روش کتابخانهای و در مرحلهxadی دوم، برای گردآوری دادهxadهای مورد نظر از ماهنامهxadهای بورس و سایتxadهای بورس و نرم افزارهای اطلاعات مالی شرکتها استفاده شده است. سپس، برای آماده سازی اطلاعات از نرم افزار اکسل استفاده شده است، به این ترتیب که پس از استخراج اطلاعات مربوط به متغیرهای مورد بررسی از منابع ذکر شده، این اطلاعات در کاربرگxadهای ایجاد شده در محیط این نرم افزار وارد شده و سپس، محاسبات لازم برای دستxadیابی به متغیرهای مورد بررسی انجام شده است.

5-3) تجزیه و تحلیل اطلاعات

در بخش آمار توصیفی، تجزیه و تحلیل دادهها با استفاده از شاخصهای مرکزی همچون میانگین، میانه و شاخصهای پراکندگی انحراف معیار انجام شده است. همچنین، برای آزمون فرضیهxadها از الگوی رگرسیون دادهxadهای ترکیبی استفاده شده است. برای انتخاب از بین روشهای الگوهای رگرسیونی ترکیبی و الگوی دادهxadهای تابلویی با اثرات ثابت از آزمون F لیمر استفاده شده است. اگر در آزمون F لیمر روش دادهxadهای ترکیبی انتخاب شود، کار به انجام میرسد. اما اگر روش دادهxadهای تابلویی با اثرات ثابت انتخاب شد لازم است تا آزمون هاسمن نیز انجام شود. از آزمون هاسمن برای تعیین استفاده از الگوی اثرات ثابت در مقابل الگوی اثرات تصادفی استفاده میشود. (افلاطونی ونیکبخت، 1389).

به علاوه با توجه به اینکه شرکتهای مورد استفاده در این تحقیق مربوط به صنایع مختلف بوده و از روش دادهxadهای ترکیبی استفاده شده است. امکان وجود ناهمسانیxad واریانس وجود دارد که برای رفع این مشکل از روش رگرسیون کمxadترین مربعات تعمیم یافته برای برازش الگو استفاده شد. افزون بر این، پس از برازش الگو به منظور بررسی عدم وجود خود همبستگی در باقیxadماندهxadهای الگو، از آماره، دوربین واتسون استفاده شد.

5-4) الگوی تحقیق

مطالعهxadی حاضر با به کارگیری روش دادههای تابلویی، به بررسی رابطه بین حقxadالزحمهxadی حسابرسی و پاداش هیئت مدیره پرداخته است. مدل بکارگرفته برای این منظور به صورت زیر است:

5-5) متغیرهای تحقیق

5-5-1) متغیر وابسته

TotalComp: عبارت است از مبلغ پاداش هیئت مدیره مستخرج از یادداشتxadهای همراه صورتهای مالی میxadباشد.

5-5-2) متغیر مستقل تحقیق

AuditFee: حقالزحمهxadی حسابرس مستقل است که برای اندازهxadگیری آن از لگاریتم طبیعی هزینهxadی حسابرسی استفاده شده است (نیکبخت و تنانی، 1389؛ رجبی و محمدی خشوئی، 1387؛ فرگوسن و تیلور، 2007 و گریفن و همکاران، 2009).

5-5-3) متغیرهای کنترل تحقیق

متغیرهای کنترل تحقیق به شرح زیر هستند.

Ret: بازده قیمتی سهام از ابتدای سالt-1 تا پایان سال t میxadباشد. بازده سهام به این دلیل برای دو سال در نظر گرفته شده است که پاداش پرداختی به هیئت مدیره از عملکرد گذشته شرکت نیز تأثیر میxadپذیرد (ویسوکی، 2010).

Size: برای اندازهxadگیری اندازه شرکت از لگاریتم طبیعی داراییxadهای شرکت استفاده شده است.

B/M: نسبت ارزش دفتری به ارزش بازار حقوق صاحبان سهام است. به عنوان معیاری برای بیان فرصتهای سرمایهxadگذاری مدنظر قرار میxadگیرد.

6) نتایج تحقیق

ارتباط بین متغیرهای مورد مطالعه به صورت نمودار زیر میxadباشد:

همانxadطور که مشاهده میxadشود نتایج آمار توصیفی متغیرهای تحقیق در نگارهxadی شماره (1) نشان داده شده است.

نگارهxad (1): آمارههای توصیفی متغیرهای الگو

میانگین استفاده پاداش برابر با 132/2 میxadباشد که نشانxadدهندهxadی این است که پاداش پرداختی بیشتر از حق الزحمه پرداختی به حسابرسان میxadباشد. نگاره فوق بیانگر ارزش 49/2 برای حق الزحمه حسابرسی میxadباشد. ارزش میانگین برای نسبت ارزش دفتری به ارزش بازار 65/0، اندازه شرکت 57/5 و برای بازده سهام 0017/0- میxadباشد.

آمارهxadهای ضریب کشیدگی و چولگی نیز به منظور بررسی نرمال بودن توزیع دادهxadها بکار گرفته میxadشوند. با بررسی ضریب کشیدگی دادهxadها میxadتوان اظهار داشت که دادهxadهای مربوط به متغیرهای مستقل و وابسته از توزیع نرمال برخوردار هستند زیرا، متغیرها دارای حداقل فاصله از ارزش ارایه شده برای کشیدگی میxadباشند. با توجه به نتایج بدست آمده از آمارهxadهای توصیفی متغیرهای تحقیق میxadتوان بیان کرد که کلیه متغیرها از توزیع مناسبی برخوردار هستند. متغیر پاداش مدیریت نیز متناسب با افزایش در حق الزحمه حسابرسی افزایش یافته است ولی میزان پراکندگی پاداش نسبت به دیگر متغیرها از نوسان پذیری بیشتری برخوردار است. سایر متغیرها یکنواختی بیشتری دارند.

6-2) آمار استنباطی

قبل از تخمین الگو لازم است آزمون F لیمر به منظور بررسی استفاده از روش دادهxadهای تابلویی با اثرات ثابت در مقابل روش دادهxadهای ترکیبی برای الگوی بالا انجام شود. فرضیات این آزمون به صورت زیر است:

: دادهای ترکیبی معمولی

: دادهxadهای تابلویی با اثرات ثابت

نتایج حاصل از آزمون F لیمر در نگارهxadی شماره (2) نمایش داده شده است.

نگارهxad (xad2): نتایج آزمون F لیمر

نتایج حاکی از رد فرض H₀ است. در نتیجه الگوی، داده های تابلویی با اثرات ثابت روش ارجح است. در ادامه از آزمون هاسمن نیز به منظور انتخاب از میان روشهای دادهxadهای تابلوی با اثرات ثابت در مقابل روش دادهxadهای تابلویی با اثرات تصادفی نیز انجام شود. فرضیهxadهای این آزمون به صورت زیر است:

: دادهای تابلویی با اثرات تصادفی

: دادهxadهای تابلویی با اثرات ثابت

نتایج حاصل از آزمون هاسمن در نگارهxadی شماره (3) نمایش داده شده است.

نگارهxad (xad3): نتایج آزمون هاسمن

نتایج حاکی از رد فرض H₀ است؛ در نتیجه الگوی، دادهxadهای تابلویی با اثرات ثابت روش ارجح است. در ادامه نتایج تخمین الگوی تحقیق در نگارهxadی (4) با روش دادهxadهای تابلویی با اثرات ثابت نشان داده شده است.

نگارهxad (4): نتایج تخمین الگوی تحقیق

با استفاده از آمارهxadی فیشر (F) میxadتوان معناداری کل مدل را تعیین کرد. بر اساس نتایج تخمین مدل ارائه شده در نگاره (3)، مدل تحقیق در سطح اطمینان 99 درصد معنادار است؛ زیرا مقدار احتمال مربوط به آمارهxadی F برابر 0000/0 است که کمتر از پنج درصد است. همچنین، به منظور بررسی خودهمبستگی در باقیxadماندهxadهای الگو از آمارهxadی دوربین واتسون استفاده شده است که نتایج بیانگر عدم وجود خودهمبستگی در باقیxadماندهxadها است.

با توجه به نتایج نگارهxadی (4) در سطح خطای قابل پذیرش 5 درصد، متغیر حقxadالزحمهxadی حسابرسی تأثیر مثبت و معناداری با پاداش مدیریت دارد.

حسابرسان مستقل انتظار دارند مدیرانی که درصد بالایی پاداش دریافت میxadکنند، انگیزهxadهای بیشتری نیز برای دستکاری سود دارند. با افزایش پیچیدگیها و ریسک شرکت، حسابرسان نیز حقالزحمهxadی بالاتری را درخواست میxadکنند. همچنین، هیئت مدیره، حسابرسان مستقل با کیفیت کار بالا را برای محدود کردن دستکاری سود توسط مدیر انتخاب میxadکند. بنابراین، افزایش در مدیریت سود که منجر به افزایش پاداش مدیران میxadشود، حقالزحمهxadی بالاتری را نیز برای حسابرسان به دنبال خواهد داشت (ویساکی، 2010). هنگامی که دریافت پاداش بر مبنای عملکرد حسابداری یا همان سودآوری باشد به احتمال زیاد مدیران سعی در دستکاری اقلام برآوردی و تعهدی برای دستxadیابی به سود بالاتر را دارند زیرا، به دنبال حداکثر نمودن پاداش خود هستند (جیانگ و همکاران، 2009). با افزایش اقلام تعهدی در شرکت صاحبکار، ریسک تقلب و هموارسازی منفی سود افزایش میxadیابد، حسابرسان نیز برای تعدیل ریسک و رساندن آن به سطحی معقول و نیز جلوگیری از اقامهxadی دعاوی احتمالی در آینده علیه انها، کار حسابرسی را با دقت و سرپرستی بیشتری انجام داده است. ساعات کار بیشتری را صرف بررسی حسابxadها و صورتهای مالی صاحبکار میxadکنند در نتیجه حق الزحمهxadی آنها نیز افزایش میxadیابد.

7) نتیجهxadگیری

هدف از این تحقیق بررسی رابطهxadی بین حقxadالزحمهxadی حسابرسی مستقل و پاداش هیئت مدیره شرکت بود. نتایج تحقیق نشان داد بین حقxadالزحمهxadی حسابرسی مستقل و پاداش هیئت مدیره رابطه مثبت و معنیxadداری وجود دارد. پاداش، مدیران را برای دستکاری سود تحریک میxadکند (گوردون، 2002). بنابراین، با افزایش پاداش پرداختی به مدیران انگیزه آنها برای دستکاری اقلام تعهدی و به عبارتی سود بیشتر شده که نیازمند حسابرسی با کیفیت بالاتر و در نتیجه حقالزحمهxadی پرداختی بالاتری میxadباشد. از طرفی، برگسترسر و فیلیپون (2006) نتیجهxadگیری میxadکنند که استفاده از اقلام تعهدی برای دستکاری سود گزارش xadشده در شرکتهایی که حقوق و مزایای مدیران اجرایی تابعی از ارزش سهام است، بیشتر میxadباشد. در نتیجه رابطهxadی معنادار بین حقxadالزحمهxadی حسابرسی و پاداش تأیید شد.

8) پیشنهادات

1) پیشنهاد میxadشود برای کاهش ریسک تقلب در شرکت و ایجاد اطمینان در سرمایهxadگذاران نسبت به اخذ تصمیمات کارا و بهینه توسط مدیریت، طرحxadهای پاداشی مبتنی بر عملکرد بلند مدت برای مدیران در نظر گرفته شود.

2) افشای اطلاعات مرتبط با حق الزحمه حسابرسی در یادداشتxadهای همراه صورتهای مالی به منظور فراهم آوردن امکان پیشxadبینی ریسک اطلاعاتی شرکت توسط سرمایهxadگذاران و سایر افراد ذینفع.

پیشنهاد برای تحقیقxadهای آینده

1) پیشنهاد میxadشود برای بررسی پاداش معیارهای دیگری از جمله ریسک، محدودیتxadهای قانونی، انگیزهxadها و سازوکارهای مدیریتی نیز مدنظر قرار گیرد.

2) در این مقاله محور اصلی مبلغ پاداش است بنابراین میxadتوان با تفکیک انواع طرحxadهای پاداشی تأثیر آن را بر حق الزحمهxadی حسابرسی ارزیابی کرد.

3) برای بررسی پاداش میxadتوان از متغیرهای دیگری از جمله پیچیدگی سازمان و کیفیت گزارشگری مالی نیز استفاده کرد.

10) محدودیتxadهای تحقیق

الف) عدم افشای جداگانه حق الزحمه حسابرسی در یادداشتxadهای همراه صورتهای مالی

ب) ساختار حاکمیت شرکتی مانند توزیع سهامداران یا تعداد اعضای غیر موظف و... نیز بر پاداش هیئت مدیره اثرگذار است ولی در این مقاله از دیگر معیارها استفاده شده است.